نقش فیزیوتراپیست ها در توسعه ورزش همگانی

 مقدمه : ورزش همگانی جزء ورزشهای آماتوری محسوب گردیده و اهداف آن شامل سلامتی افراد وشادابی جامعه بوده و انگیزه در آمدزائی مستقیم در آن وجود ندارد و پدیده ای است که اقشار مختلف مردم در کلیه سطوح سنی و تفکیک جنسیتی زن ومرد بصورت داوطلبانه و عشق و علاقه شخصی به صورت فردی و جمعی به ورزش همگانی در منازل ، اماکن مختلف ورزشی ،کوه ودشت ومکانهای گوناگون در رشته های مختلف ورزشی به صورت مستمر و برنامه ریزی شده به آن می پردازند. ورزش های همگانی همچنین تاثیرات اجتماعی فراوانی نیز دارد .این مقاله سعی بر تشریح نقش مهم فیزیوتراپیستها در توسعه این مساله مهم دارد.

بحث: فیزیوتراپیست ها نقش مهمی در ارایه مراقبتهای بهداشتی اولیه دارند  به دلیل اینکه:

ا  ارایه کننده گان مستقیم و غیر مستقیم خدمات می باشند.

ا  در تیمهای چند تخصصی عضویت دارند.

ا  مشاورین دولتها، سازمانهای غیر دولتی و سازمانهای افراد دارای ناتوانی می باشند.

ا  توسعه دهنده گان، مدیران و ارایه دهنده گان  خدمات می باشند.

ا  آموزش دهنده گان سایر کارکنان مراقبتهای بهداشتی و حمایتی می باشند.

ماهیت فیزیوتراپی    

ا  فیزیوتراپی،  فراهم کننده خدمات برای مردم و جمعیتهایی می باشد تا حداکثر حرکت و توانایی عمل(Movement and functional ability) را در طول دوران زندگی حفظ نماید، توسعه داده و به حال اول بر گرداند. فیزیوتراپی شامل ارایه خدماتی است که درآن حرکت و عملکرد فرد توسط فرآیند پیری یا صدمات و بیماریها، مورد تهدید قرار می گیرند. حرکت(Movement) کامل و کارامد در قلب آن قرار دارد و از آن به عنوان سلامتی نام برده می شود.

ا  فیزیوتراپی  به شناسایی و افزایش پتانسیلهای حرکتی برای بهبود، پیشگیری(Prevention)، درمانی و نوتوانی، می پردازد. فیزیوتراپی شامل اثرات متقابل فیزیوتراپیست، بیمار/ مشتری، خانواده آنها و سایر افرادی می باشد که از بیمار مراقبت می کنند، بر یکدیگر می باشد،  تا بتوانند پتانسیلهای حرکتی بیمار را ارزیابی کرده و در ایجاد اهداف مورد نظر همه با استفاده از دانش و مهارتهای ممتاز فیزیوتراپیست به توافق برسند.

ا  دیدگاه منحصر به فرد فیزیوتراپیست از بدن و نیازها و پتانسیلهای حرکتی آن برای رسیدن به تشخیص و استراتژی درمانی نقش اساسی دارد و تثبیت کننده هر موقعیتی می باشد که در آن خدمات ارایه می شود. این شرایط  با توجه به هدف فیزیوتراپی در بهبود سلامت، پیشگیری، درمانی و بازتوانی، متغیر است.

•  مکانهایی که فیزیوتراپیست  در آنها به کار می پردازد:

فیزیوتراپیست  ممکن است در مکانهای مختلفی برای رسیدن به اهدافش به کار بپردازد:

درمان و بازتوانی معمولا در جامعه و مراکز مراقبتی حاد انجام می شود که ممکن است شامل موارد زیر باشد، اما تنها به آنها محدود نمی شود.

   آسایشگاه ها

   بیمارستانها

   مراکز نگهداری

   مراکز بازتوانی و اقامتگاه ها

   مطب/ کلینیکهای خصوصی  فیزیوتراپی 

   درمانگاه بیماران سرپایی

   مراکز اجتماعی:مراکز مراقبتهای مرتبط با سلامتی اولیه،خانه های اشخاص(Individual Homes).

   مراکز آموزشی و تحقیقاتی

پیشگیری و بهبود سلامتی بیشتر در مکانهای زیر صورت می  گیرد اگر چه این مراقبتها به صورت جزئی از درمان و نوتوانی در مراکز مراقبتی دیگر نیز ارائه می شوند.

   مراکز بهداشت حرفه ای

   مدارس

   مراکز مراقبت از شهروندان سالمند

   مراکز ورزشی

   شرکتها و محلهای کار

تیمهای ورزشی

باشگاههای ورزشی

   مکانهای عمومی (مانند تفرجگاه ها) برای بهبود سلامت

نکته اساسی:

فیزیوتراپیستها در هنگام مشاوره دادن به مراجعین خود و یا درمان بیماران خود میتوانند بر اساس مرفولوژی و آنترپومتری و شاخصهای سنی بیمار ضمن تشویق بیمار به امر ورزش مدلی از ورزش را برای بیمار یا مراجعه کننده توصیه کنند یا بیماران را تشویق به مشارکت در ورزشهای سازماندهی شده همگانی نمایند. این در حقیقت نوعی مدیریت مراقبت اولیه محسوب می گردد.

ورزش همگانی در بین کشورها از سال 1900 میلادی تاکنون با انگیزه های متفاوتی از جمله تأمین سلامت جسمی و روانی، غنی سازی اوقات فراغت، گسترش روابط اجتماعی وافزایش کارایی ، زمینه سازی برای رشد ورزش همگانی و توصیه فیریوتراپیستها و پزشکان مورد توجه قرار گرفته است.

در کشور ما ورزش همگانی از سال 1358 تحت عنوان ورزش محلات آغاز و در سال 1362 به صورت تشکی قانونی تحت عنوان جهاد تربیت بدنی رسمیت یافت و رشد و گسترش آن به عنوان اولین وظیفه قانونی نهادهای مختلف شناخته شد.

توصیه ورزش همگانی مناسب توسط فیزیوتراپیست: 

توصیه ورزش منایب بستگی دارد که بدن بیمار دارای چه شاخصه هایی میباشد. افراد مختلف، آناتومی و متابولیسمهای گوناگوی دارند. بیمار ما این شاخصه های خود را از پدر و مادر خود به ارث می برد و بدون شک نمی توانیم بلندی قامت یا نوع استخوان بندی بیمار خود را تغییر دهید، اما قادریم با انتخاب نوع خورد و خوراک و ورزشی که با نوع بدن بیمار ما متناسب است،

•  میزان ذخایر بافت چربی بیمارخود را محدود کنیم.

•  تحمل عضلانی بیمار را افزایش دهیم

•  انعطاف پذیری جسمانی بدن را افزایش داد.

•  ظرفیت عملکردی قلب و ریه را ارتقا داد.

با اینکه هر انسانی منحصر به فرد است، همه ماانسانها در سه گروه اصلی قرار می گیریم:

اکتومورف (Ectomorph)، مزومورف (Mesomorph) و اندومورف (Endomorph).

 اکتومورف:این افراد اغلب لاغرند، پاهای بلندی دارند و بلندقامتند. به دلیل سرعت بالای سوخت و ساز در آنها، ذخیره چربی شان اندک است. اما ماهیچه هایشان نیز ضعیف است.

مزومورف:بهترین نوع اندام را دارند. اغلب شانه های پهن و کمرباریکی دارند. ماهیچه هایشان قدرت کافی دارد و راحت تر از افراد دیگر لاغر می شوند.

اندومورف :به طور معمول اندامی شبیه به سیب یا گلابی دارند. میزان ذخایر چربی شان بیش از بافت ماهیچه ای آنهاست. صورتشان اغلب گرد یا بیضی است و برای مهار وزنشان ناچارند تقلای زیادی به خرج دهند زیرا سرعت سوخت و ساز در آنان از دیگران کمتر است.

این سه گروه در چه مدل از ورزشهای اختصاصی همگانی شرکت کنند.

   اکتومورف:این افراد به سرعت کالری می سوزانند . این گروه با ورزش بر میزان بافت ماهیچه ای خود اضافه می کنند. بهترین ورزش برای این افراد، نرمش به همراه وزنه زدن است. این نوع ورزش هم ماهیچه ها را قوی تر می کند و هم بر میزان بافت استخوان می افزاید که به خصوص در زنان، که مستعد ابتلا به پوکی استخوان هستند، بسیار اهمیت دارد.ورزش های موثر بر سیستم قلبی عروقی هم برای سلامت عمومی این افراد ضرورت دارد.

•  ورزش پیشنهادی برای اکتومورف:نرمش و وزنه زدن، سی دقیقه، سه بار در هفته از ورزش های ایروبیک ملایم مانند پیاده روی و شنا استفاده کند. شنا بهترین ورزش برای اکتومورف است. زیرا مقاومت آب در برابر حرکات ، برای ورزیده شدن ماهیچه ها بسیار مفید است.

   مزومورف:این افراد اغلب ماهیچه هایی قوی دارند و میزان چربی بدنشان کم است، بنابراین ترکیب متعادلی از ورزش های ایروبیک و نرمش های استقامتی که میزان انعطاف و قدرت بدنی آنها را افزایش می دهد، بهترین انتخاب برای آنهاست.

•  ورزش پیشنهادی برای مزومورف:یوگا و نرمش های استقامتی، سه بار در هفته – با این برنامه ورزشی، ماهیچه ها قدرت خود را حفظ می کنند اما حجیم نمی شوند و همچنین بر میزان انعطاف پذیری بدن افزوده خواهد شد.وزرش های قلبی عروقی – حرکات شدید و مداوم استپ برای یک یا دوبار در هفته برای مزومورف مناسب است.

اندومورف:این افراد اغلب بافت چربی زیادی در شکم و باسن و ران ها ذخیره کرده اند. بهترین ورزش برای این افراد، ورزشی است که کالری زیاد بسوزاند. اغلب کسانی که چاق هستند از کار با وزنه خودداری می کنند زیرا می ترسند ماهیچه های حجیمی پیدا کنند که آنها را چاق تر نشان دهد، اما هرقدر بر بافت ماهیچه ای بدن اضافه شود از بافت چربی کم خواهد شد.

•  ورزش پیشنهادی برای   اندومورف:وزرش های قلبی عروقی برای این گروه مناسب است .باید میزان فعالیت بیمار در حد متوسط باشد. پیاده روی، بالارفتن از پله ها، راه رفتن روی تردمیل می توانند ورزش های مناسبی برای اندومورف باشد.

ورزش مناسب در سنین مختلف :

ورزش در سنین مختلف در دوران زندگی ورزش و فعالیت‌های بدنی بر حسب سن، جنس و وضع سلامتی بدن فرق می‌کند. مثلاً در جوانی باید عضلات را قوی و محکم کرد تا در سنین بالاتر به آسانی دچار ضعف نگردند و از چهل سالگی به بعد دیگر نباید در بند تحکیم عضلات و حفظ اندام بود بلکه ورزش را باید به منظور حفظ سلامت و طول عمر انجام داد و از پنجاه سالگی به بعد باید سعی کرد هر قدر ممکن است پیری را به عقب انداخت و از عوارض آن جلوگیری نمود.

ورزش دوره کودکی :

در سن مدرسه یعنی از ابتدای ۶ سالگی ، ورزش هائی که سبب تصحیح حالات بدن شوند و بازی هائی که در جریان آن ها بچه می جهد و میدود مناسب است .

ورزش در دوره نوجوانی وجوانی :

بعد از ۱۲ سالگی علاوه بر تعلیم ورزش ، باید بازی های ورزشی را بدون مسابقه و حداکثر تا حد رقابت شروع نمود.مسابقات ورزشی را می توان از ابتدای هیجده سالگی شروع نمود .در سن بلوغ به شرطی که مورد غیرمجازی وجود نداشته باشد می توان تمام انواع ورزش ها را تمرین نمود . ورزش منظم در سن بلوغ باعث افزایش وزن وقدرت عضلانی بیش از آن چه از بلوغ ناشی می شود می گردد .

ورزش در دوره میانسالی :

بعد از چهل سالگی باید ورزش های سخت و سنگین و طولانی را کنار گذاشته و از خسته شدن زیاد تا حدی که نفس ببرد اجتناب نمود .بازی های سخت ورزشی و ورزش هائی که احتیاج به سرعت دارند باید ترک شوند . ورزش ها با ملایمت انجام گرفته و همیشه فواصل استراحت در بین آنها موجود باشد .

ورزش در گروه خانم ها و دوشیزگان:

بایستی ورزش هائی را انتخاب کنند که تمرین بدنی ملایمی را داشته باشد.ورزش هائی که این شرایط را برای خانم ها و دوشیزگان به بهترین نحوی تأمین می کند عبارت اند از پیاده روی در هوای آزاد ، اسکی ، تنیس ، والیبال ، بسکتبال ، هندبال ، سواری ، شنا ،‌قایقرانی ،‌ ماهیگیری و باغبانی . حرکات موزون به خصوص برای دختران جوان مناسب است .

نکته مهم :

همان قدر که ورزش بهداشتی و صحیح مفید است افراط در ورزش نیز به طور یقین مضر می باشد که از عوارض نامطلوب آن خستگی و احساس درد در بدن ،‌ تغییرات در خلق و خوی و ناراحتی های قلب و عروق قابل ذکرند.

توصیه ها جانبی:

علاوه بر توصیه ورزش مناسب فیزیوتراپیست در موارد ذیر باید راهکار مناسب را ارایه دهد:

•  پوشش ورزشی مناسب

•  کفش ورزشی مناسب

•  مکان مناسب ورزش

•  زمان مناسب ورزش

نتیجه : فیزیوتراپیستها در توسعه ورزش بخصوص ورزشهای همگانی نقش بزرگی می توانند بازی کنند و نقش فیزیوتراپیستها به عنوان یک فراهم کننده خدمات درمانی و توانبخشی در توسعه ورزش همگانی در گروه های مختلف بی بدلیل است.

کلمات کلیدی : ورزش همگانی ، فیزیوتراپی